Đạo đức đảng viên

theo đánh giá của người trong cuộc

Gia Minh, phóng viên RFA
2009-02-04
 

Đài Á Châu Tự Do hỏi chuyện ông Nguyễn Khắc Mai, nguyên Trưởng Ban Nghiên Cứu, Ban Dân Vận Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam.
 

RFA file photo Thứ trưởng Nguyễn Việt Tiến, một đảng viên cao cấp, bị bắt giam vì liên quan đến vụ tham nhũng-đánh bạc-ăn chơi xa đọa PMU18. Phần âm thanh Tải xuống âm thanh Email bản tin này

Vấn đề đạo đức của đảng viên đang nắm các chức vụ điều hành ở Việt Nam lâu nay khiến dư luận hết sức quan tâm vì ngày càng có nhiều tin tức về những quan chức hành xử không hề theo những chuẩn mực được gọi là đạo đức cách mạng.

Vậy chính những người trong Đảng có nhận xét ra sao đối với quan tâm đó của dư luận? Ông Nguyễn Khắc Mai, nguyên Trưởng Ban Nghiên Cứu, Ban Dân Vận (Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam) và nay cùng tham gia với một số trí thức khác ở trong nứơc nghiên cứu về những giá trị cổ truyền của dân tộc, có ý kiến về tình hình phẩm chất đạo đức của các thành phần cao cấp trong Đảng qua cuộc nói chuyện với Gia Minh sau đây.
Trước tiên, ông Nguyễn Khắc Mai, đánh giá:
Cái đang xấu hỗ của đảng CSVN là rất nhiều quan chức sống bầy hầy và có một số nào đấy đương chức đương quyền buộc phải a dua theo số đông. Đây là cái nỗi cay đắng của chúng tôi hiện nay đấy.

Ô. Nguyễn Khắc Mai
Ông Nguyễn Khắc Mai : Một câu ca dao đã có đến mấy chục năm nay cho thấy người ta chê trách "Đảng viên nhan nhản, cộng sản thấy đâu”, đấy người ta vẫn chê trách cái này, cái hiện tượng này, bởi vì trong 3 triệu đảng viên ấy không phải là ba triệu ông thánh, cũng không phải là ba triệu nhà trí thức, cũng không phải là ba triệu những con người lương thiện cả.
Có những người, những nhóm nguời mà họ rất 'tầm bậy' và họ chiếm cái quyền là họ làm nhảm nhí. Cái đấy đang là cái xấu hỗ của Đảng Cộng Sản Việt Nam. Rất nhiều quan chức sống bầy hầy như thế và có một số nào đấy đương chức đương quyền buộc phải a dua theo số đông. Đây là cái nỗi cay đắng của chúng tôi hiện nay đấy.

Những người chân chính?
Gia Minh : Vậy thì những người "chân chính" họ làm được những gì rồi để đấu tranh với những điều như ông nói là đáng buồn đó?
Ông Nguyễn Khắc Mai : Hiện nay những người chân chính họ làm được nhiều việc đấy, nhưng mà chỉ có làm chậm. Tôi ví dụ như trên báo Tuổi Trẻ họ có cái tổng kết là 3 cái đợt cải cách mà do cái đóng góp của Viện Nghiên Cứu Kinh Tế của Trung Ương, chỗ ông Lê Đăng Doanh làm đấy, thì cũng có.

Sau đó ông Nguyễn Việt Tiến được tuyên bố trắng án, nhiều nhà báo phanh phui vụ tham nhũng PMU18 lại bị bắt giam, khởi tố... phản ảnh sự thao túng của quyền lực trong xã hội Việt Nam.

Nhưng mà mấy chục năm mà chỉ có 3 sáng kiến thì như thế là chậm quá. Ở các nước thì tôi thấy rằng là họ rất là gấp rút, họ sửa đối, họ thay đổi, họ có sáng kiến. Thì mình có sáng kiến nhưng mà hơi ít và hơi chậm.
Gia Minh : Ba cái sáng kiến đó là gì, thưa ông?
Ông Nguyễn Khắc Mai : Cái sáng kiến là đề xuất đổi mới cái khoán, gọi là Khoán 10, trao lại nhiều quyền hạn hơn cho nông dân, cho họ có cái quyền lợi cho đầy đủ. Đấy là một. Cái thứ hai là xoá bỏ những giấy phép con; có lột rồi nhưng mà vẫn có các giấy phép con, thế thì các giấy phép con đó nó cản trở cái kinh doanh của xã hội, của nhân dân.
Tuổi Trẻ hôm qua hôm kia gì đấy họ tổng kết 3 cái cải cách, nhưng mà như thế cũng phải diễn ra đến ba chục năm, thế thì nó quá chậm. Cho nên chúng tôi nói vui với nhau là hiện nay mình đang đi bước trâu, nhưng mà trâu nó đi đủng đỉnh quá nên không được.
Nó là một cái tổng hợp rất nhiều vấn đề chứ không phải chỉ có một vấn đề. Hệ thống lý luận có nhiều điều nó không phù hợp, không tốt. Hệ thống nhân cách của con người có nhiều cái nó không tốt.

Ô. Nguyễn Khắc Mai Tổng hợp của nhiều vấn đề
Gia Minh : Ông thấy điều gây ra trì trệ lớn nhứt là cái gì, thưa ông?
Ông Nguyễn Khắc Mai : Nó là một cái tổng hợp rất nhiều vấn đề chứ không phải chỉ có một vấn đề. Hệ thống lý luận có nhiều điều nó không phù hợp, không tốt. Hệ thống nhân cách của con người có nhiều cái nó không tốt.
Cái thiết kế luật pháp của chúng ta hiện nay đều không tốt; nó chỉ nói được cái đại cương, ví dụ như tự do ngôn luận, tự do tư tưởng, tự do sáng tạo, tự do hành nghề, nó nói chung như thế, hay là nhân quyền này kia các thứ chỉ có mấy câu trong hiến pháp, nhưng mà nó phải có những thiết chế cụ thể hơn, đầy đủ hơn trong luật lệ. Như thế tức là cả hệ thống lý luận, cả hệ thống con người, cả hệ thống những thiết chế trong xã hội thì đều phải gấp rút mà xây dựng, mà cải tiến .
Gia Minh : Nhưng mà ở Việt Nam chúng ta chỉ có một chiều, một tiếng nói, thì như vậy đâu có phải là một điều nó gây trì trệ như ông nhận xét đó?
Ông Nguyễn Khắc Mai : Hiện nay tôi đang hy vọng, bởi vì những người cầm quyền lãnh đạo hiện nay họ cũng bắt đầu buộc phải thấy là phải tôn trọng cái ý thức xã hội, cái dư luận của xã hội, cái tự do ngôn luận của giới trí thức.

Họ đang phải làm cái này, bởỉ vì nếu không làm được cái này thì ảnh hưởng ngay lập tức đến cái quyền lực của họ, cái ghế ngồi của họ, cho nên họ bắt đầu, có nhóm người bắt đầu thấy được vấn đề này.
Thế thì mình cũng phải có sự chờ đợi thôi và phải góp vào câu chuyện phát triển ngày một cách đàng hoàng, chừng mực. Vì thế cho nên chúng tôi nghĩ rằng phải thuyết phục lẫn nhau và phải chờ đợi lẫn nhau.
Tôi hy vọng những người cầm quyền hiện nay họ phải thấy là phải tôn trọng cái ý thức xã hội, cái dư luận của xã hội, cái tự do ngôn luận của giới trí thức. Họ phải làm cái này, bởỉ vì nếu không làm được cái này thì ảnh hưởng ngay lập tức đến cái quyền lực của họ.

Ô. Nguyễn Khắc Mai

Gia Minh : Cái đóng góp cụ thể của bản thân ông và nhóm người cùng tâm huyết với ông, đó là những gì, thưa ông?
Ông Nguyễn Khắc Mai : Hiện nay chúng tôi đang hình thành một nhóm nghiên cứu "minh triết" và chúng tôi cũng bắt đầu thấy có một sự đối đãi tôn trọng, trọng thị của một số người mà họ có quyền lực trong xã hội thì họ thấy vấn đề này, họ thấy cần thiết phải có nghiên cứu, đóng góp vào cho sự phát triển, sự tiến triển về văn hoá nói chung.
Hiện nay chúng tôi đang tập trung cho cái này. Cho nên năm ngoái chúng tôi làm kỷ niệm Trần Nhân Tông, bởi vì cái đạo lý của đời Trần đáng học lắm về chính trị cũng như về nhân văn, về văn chương, về đạo đức, v.v. Đời Trần để lại nhiều giá trị.

Năm ngoái chúng tôi làm được việc này, thúc đẩy và cũng là đóng góp, thúc được chính phủ giao cho Bộ Văn Hoá và họ chỉ đạo giáo hội thực hiện được một cái lễ khá hoành tráng ở Quảng Ninh.
Chúng tôi mở đầu bằng một cái lễ ở Văn Miếu, có Phan Huy Lê đến đọc cái bản kiến nghị đề nghị tôn vinh, tìm mọi cách xây dựng hồ sơ để tôn vinh Ngài (Trần Nhân Tông) như một danh nhân văn hoá tầm cỡ thế giới. Cái đấy mình làm dần dần và thấy xã hội người ta cũng tán thưởng vì người cầm quyền họ cũng tán thưởng, cũng tốt, đặc biệt là cái nghiên cứu "minh triết Việt".
Gia Minh : Cám ơn ông và chúc ông khoẻ.


Chủ Nhật, 01/02/2009, 07:52 (GMT+7)
30 năm, ba câu chuyện cải cách

Tranh biếm về tình trạng giấy phép con đã đăng trên báo Tuổi Trẻ Cười năm 2006 Từ “cải cách” gần đây được nhắc tới nhiều, đặc biệt trong lúc kinh tế suy thoái, nhưng cải cách không bao giờ dễ dàng. TT - Ba câu chuyện trải dài trong 30 năm (từ ngày thành lập năm 1978 đến nay) của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) - cơ quan từng tham mưu nhiều chính sách cải cách - như một nét chấm phá về những khó khăn cũng như cơ hội khi cải cách. Trong ba câu chuyện này, có một câu chuyện còn dang dở như lời kỳ vọng về một năm 2009 có nhiều thay đổi theo những đòi hỏi từ cuộc sống… Từ đói ăn đến xuất khẩu gạo

Cuối những năm 1970 đầu những năm 1980, kinh tế VN lâm vào khủng hoảng. Hàng chục ngàn hợp tác xã ra sức sản xuất nhưng đã không giúp nền kinh tế phục hồi mà ngược lại nghịch lý xảy ra: nhiều nơi lúa chín nhưng dân không gặt. Tình hình thiếu lương thực ngày càng trầm trọng. Sau rất nhiều băn khoăn, năm 1981 chỉ thị 100 ra đời. Nông dân ngay lập tức hưởng ứng “khoán 100” vì họ được toàn quyền mua bán, sử dụng số thóc vượt khoán của hợp tác xã. Dân bớt đói.
Tuy nhiên, chỉ được một thời gian, các hợp tác xã đã liên tục nâng mức khoán, nông dân bị giảm thu nhập, mất dần động lực sản xuất. Lại ruộng hoang, người đói, nhà nhà khó khăn. “Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới một cách căn bản, phải trao quyền tự chủ cho nông dân” - PGS.TS Nguyễn Văn Bích, nguyên viện phó CIEM, phó chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước - người trực tiếp tham gia soạn nghị quyết “khoán 10”, nói.
Đến cuối năm 1987, theo ông Bích, khi đi khảo sát thực tế để làm đề tài cấp nhà nước về nông nghiệp, ông đã nói thẳng “có 2 triệu người đói ăn”. Ông bảo: “Tình hình khủng hoảng khi đó đến nay không tưởng tượng nổi”. Gắn bó với các chính sách lớn trong nông nghiệp nên ông Bích nhớ như in ngày 8-7-1987, Bộ Chính trị đã quyết định giao cho Chủ tịch Hội đồng nhà nước Võ Chí Công (người nhiều lần ủng hộ khoán chui) chỉ đạo và CIEM trực tiếp soạn đề án và nghị quyết về cơ chế quản lý nông nghiệp.
Theo tiếng gọi cuộc sống, tổ soạn thảo đã nhanh chóng đưa ra những giải pháp “chấn động”: giao đất ổn định, lâu dài cho nông dân, họ chỉ phải nộp thuế, số thóc còn lại được toàn quyền sử dụng thay vì ruộng để cấy và thóc sau gặt đều của hợp tác xã như trước đây… Phải qua năm lần dự thảo đề án mới được trình lên Bộ Chính trị.
Ông Nguyễn Văn Bích nhớ lại: vào thời điểm soạn nghị quyết 10, không ít đảng viên ở cả địa phương và trung ương phát biểu “khoán 100 là cơn gió độc, phải ngăn chặn sự lan tràn của nó”, “khoán sẽ tạo điều kiện cho trọc phú, phú nông phục hồi dẫn đến mất CNXH”…
“Khi đó chúng tôi phải tìm mọi cách tiếp cận các vị lãnh đạo, có thể là giờ giải lao ở hội nghị để thuyết phục”. Tuy vậy, để tư tưởng mang tính “xé rào” đến với lãnh đạo không phải lúc nào cũng dễ dàng...
Với nghị quyết 10, theo ông Nguyễn Văn Bích, ngày 28-12-1987 Bộ Chính trị sẽ họp quyết định nhưng đêm 27, những thành viên ban soạn thảo vẫn phải tiếp tục giải thích những câu chất vấn “tại sao?”, “như thế sẽ phá hợp tác xã à?”. Theo ông Bích, “dự thảo nghị quyết 10 cũng đã phải chỉnh sửa một số điểm, như chủ trương sẽ giao đất lâu dài, không thời hạn cho nông dân đã phải sửa thành chỉ giao 15-20 năm”…
Cuối cùng, Bộ Chính trị đã thông qua đề án dự thảo nghị quyết 10 chỉ trong nửa ngày. “Đây là một bất ngờ lớn với chúng tôi vì dự kiến hội nghị dành tới một ngày để thảo luận”. Kết quả ngày 5-4-1988, nghị quyết nổi tiếng khoán 10 đã được chính thức ban hành. Ngay năm sau, thay vì thiếu lương thực, VN đã xuất khẩu được 1,4 triệu tấn gạo, đời sống nông dân khởi sắc.
Trả lại quyền kinh doanh cho dân
Năm 1995, ban soạn thảo Luật doanh nghiệp bắt tay vào việc trước thực tế việc lập doanh nghiệp ở VN vẫn muôn vàn gian khó sau nhiều năm đổi mới. Theo TS Lê Đăng Doanh, nguyên phó ban biên tập, mọi doanh nghiệp khi đó muốn được ra đời phải xin đủ 35 chữ ký và 32 con dấu. Khảo sát ở Hà Nội cho thấy khi hội đủ con dấu và chữ ký, hồ sơ doanh nghiệp còn phải qua một hội đồng do phó chủ tịch UBND TP Hà Nội chủ trì.
“Khoán 10” trong nông nghiệp

Nông dân vùng tứ giác Long Xuyên thu hoạch lúa đông xuân - Ảnh: QUANG VINH
Tháng 4-1988, Bộ Chính trị ra nghị quyết 10 về cải tiến chế độ khoán trong sản xuất nông nghiệp.
Theo đó, “Công nhận sự tồn tại lâu dài và tác dụng tích cực của kinh tế cá thể tư nhân trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội, thừa nhận tư cách pháp nhân, bảo đảm bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ trước pháp luật, bảo hộ quyền làm ăn chính đáng và thu nhập hợp pháp của các hộ cá thể tư nhân”.
Như vậy là so với chỉ thị 100 năm 1981, nghị quyết 10 của Bộ Chính trị có một bước tiến lớn: người nông dân được trao quyền sử dụng ruộng đất và phương tiện sản xuất lâu dài, được chủ động trong cả sản xuất lẫn tiêu thụ sản phẩm. Sản phẩm được bán cho Nhà nước theo cơ chế thỏa thuận, không còn sự áp đặt về giá, về số lượng.
Đó là một sự giải phóng có ý nghĩa rất lớn đối với sản xuất nông nghiệp, gây ra một sự chuyển biến nhanh chóng của nền nông nghiệp VN, đặc biệt là ngành sản xuất lương thực, từ chỗ thiếu đói triền miên tới chỗ nhanh chóng đủ ăn, dư thừa để xuất khẩu vào năm sau...
(Theo sách Tư duy kinh tế Việt Nam - Chặng đường gian nan và ngoạn mục 1975-1989 của tác giả Đặng Phong xuất bản năm 2008)
Hội đồng này họp vào chiều thứ bảy hằng tuần. Muốn có được chữ ký của phó chủ tịch phải có chữ ký, con dấu của sở, muốn có dấu của sở phải có dấu của quận, huyện và tất nhiên phải có dấu của xã. Chủ tịch xã cũng yêu cầu phải có chữ ký của ông trưởng xóm… Cứ cho thứ bảy nào ông phó chủ tịch cũng làm và ký được 2-3 hồ sơ thì cả năm Hà Nội chỉ có thêm cỡ vài trăm doanh nghiệp. Ở nhiều địa phương khác, hội đồng không họp hằng tuần mà là tháng, thậm chí một quý một lần. Như vậy, số doanh nghiệp ra đời bị hạn chế.
“Công dân chỉ phải đăng ký, không phải xin” - đó là tư tưởng để tháo gỡ mà dự thảo Luật doanh nghiệp do CIEM chủ trì soạn thảo quyết tâm đưa vào. Theo đó, dự luật đã bỏ giấy phép thành lập, áp dụng chế độ đăng ký tự động để giúp doanh nhân bớt khó hơn. Chỉ một điểm này đã tạo ra rất nhiều sóng gió. Không ít người quyết liệt phản đối: “thế thì làm sao quản được?”; “tôi là chủ tịch tỉnh, tôi phải có quyền”; “vậy anh mới ra tù, anh đạp xích lô cũng lập được doanh nghiệp?”…
Hết lo ngại thì xuất hiện đến sáu cơ quan muốn nhận là nơi cấp giấy đăng ký kinh doanh. Ban soạn thảo phải tìm cách đem dự thảo đến tổng bí thư khi đó là ông Lê Khả Phiêu và được ông ủng hộ. Sau quá trình thuyết phục dài lâu, cuối cùng dự luật đã được Quốc hội thông qua.
Thay vì “chỉ được kinh doanh những gì cơ quan nhà nước cho phép”, từ năm 2000 người dân “được quyền kinh doanh tất cả những gì mà pháp luật không cấm” - ông Nguyễn Đình Cung, thành viên ban soạn thảo Luật doanh nghiệp 1999, hiện là trưởng ban nghiên cứu vĩ mô CIEM, nhấn mạnh điểm mấu chốt mà các ông đã cố sức đấu tranh.
“Nhưng sau khi luật được thông qua (tháng 4-1999), mấy tháng sau mọi việc vẫn y nguyên - TS Lê Đăng Doanh kể - không ai làm văn bản hướng dẫn cả”. Trong bối cảnh đó, ban soạn thảo luật đã phải “lách”, nhờ trưởng ban nghiên cứu của Thủ tướng đề xuất thành lập tổ công tác thi hành Luật doanh nghiệp trực thuộc trực tiếp Thủ tướng. Được Thủ tướng Phan Văn Khải chấp thuận, “đội đặc nhiệm” này tập hợp 18 thành viên giàu tâm huyết vào việc.
Giải mã câu hỏi tại sao doanh nghiệp vẫn ít thành lập, khó phát triển, tổ công tác tỏa xuống các doanh nghiệp. Câu trả lời từ cuộc sống lập tức được đưa ra đầy sinh động, các doanh nghiệp “tố” hàng loạt bất cập, giấy phép con. Một cuộc khảo sát thực tế được tiến hành và thống kê được khoảng 402 loại giấy phép khác nhau. Để có đà cải cách, tổ công tác đã phối hợp với Đài truyền hình VN làm phóng sự đưa cận cảnh một giấy phép điển hình nhất: Sở Khoa học - công nghệ & môi trường Thái Nguyên cấp giấy phép cho một nông dân huyện Đại Từ được đi lượm “giấy vụn, thủy tinh vỡ, kim loại phế thải”…
Giấy phép này ghi rõ “có thời hạn trong ba tháng”, nghĩa là sau đó muốn đi lượm giấy vụn nữa, người dân lại phải xin phép sở. Rất nhiều người khi đó mới giật mình: photocopy, đánh máy chữ, sửa chữa nhạc cụ... và hàng loạt dịch vụ bình thường khác đều phải xin phép. Tạo được dấu ấn, tổ công tác đề xuất liền hai nghị định, qua đó bãi bỏ được 145 giấy phép con tạo đà cho một giai đoạn nở rộ doanh nghiệp ở VN. Chỉ sau hai năm đã có trên 35.000 doanh nghiệp thành lập mới - bằng 10 năm trước đó cộng lại, tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người. Vị thế doanh nghiệp tư nhân bắt đầu được tạo dựng và tôn vinh.
Vẫn còn rất mới
Giấy phép con đang quay trở lại, tổng số đã vượt con số 300, cùng với hơn 6.500 thủ tục hành chính mới được thống kê. Doanh nghiệp vẫn mất hơn 1.050 giờ/năm chỉ để đi lo thủ tục thuế. Về nông nghiệp, PGS. TS Nguyễn Văn Bích bồi hồi: “Chúng ta đang nói nhiều đến tam nông. Nghị quyết 10 năm 1988 đã cho dân tích tụ ruộng đất, nhưng đến nay nghị quyết T.Ư 7 khóa X vừa qua vẫn đang đặt ra cần có lời giải mạnh mẽ hơn. Không tích tụ sẽ khó lòng sản xuất lớn khiến nông sản VN ít có sức cạnh tranh, nông thôn khó vươn lên mạnh mẽ”…
TS Lê Đăng Doanh nói: Nếu như những năm 1980 doanh nghiệp nhà nước “xé rào”, nông dân “cởi trói” thì nay chúng ta lại cần một cuộc cải cách nữa để phát huy và nâng cao tiềm lực của doanh nghiệp tư nhân, tiềm lực sáng tạo của người dân để đưa đất nước tiến lên phù hợp với hoàn cảnh hiện nay.
Ba câu chuyện trên đều được kể từ CIEM - cơ quan đã đưa ra nhiều đề xuất cho đổi mới, cho xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường. Hi vọng năm 2009 sẽ còn nhiều câu chuyện tương tự để từ “cải cách” thật sự rõ nét, được viết hoa.

CẦM VĂN KÌNH 

Trở lại trang chính BÙI NHƯ HÙNG Homepage