Cuộc Vượt Thoát

Phạm Quang Trình

1. Tù nhân buồng 7 đang ngủ ngon lành thì bỗng đâu có tiếng xào xáo gì đó ở đầu buồng ngay lối cửa ra vào. Rồi có ánh đèn bật lên. Tôi giật mình thức dậy quay qua hỏi Ðức:

- Cái gì vậy?

Ðức dè dặt:

- Chắc tụi nó bắt chuột.

Tù nhân ở buồng 7 nằm giường đóng bằng ván hai lớp. Lớp trên thì sát mái lá, ban trưa rất nóng. Lớp dưới đất thì mát hơn, nhưng những con chuột cống to bằng bắp vế, lông rụng trụi nhủi trông rất ghê sợ! Ngày cũng như đêm, chúng sục sạo rình mò giành giật đồ ăn của tù. Hình như chúng cũng đói như tù. Trong mùng tù nhân ngủ nhưng còn để đồ ăn ở mấy lọ keo được gia đình tiếp tế như đường, cá khô, hột vịt muối. Chúng chui đại vô, cắn bể lọ keo ăn đồ của tù. Có tù nhân bắt được, đập chết lột da, chờ sáng hôm sau đem nướng ăn thịt chuột. Nó ăn của mình, mình ăn lại nó, thế là huề cả làng!

Nhưng tiếng xào xáo hôm nay khác với mấy lần tù nhân bắt quả tang được chuột ăn trộm. Ðội trưởng Nguyễn Văn Xuân nói với Trưởng buồng Mạc Ðức Ninh:

- Phải báo cáo làm sao chớ?

- Thì cứ báo cáo cán bộ đi đã!

Tiếng “báo cáo cán bộ” vang ra với giọng điệu hốt hoảng làm tất cả tù nhân trong buồng giật mình thức dậy. Tôi lại bảo Ðức:

- Chắc lại có anh em nào đau?

- Có lẽ.

Từ cửa, trưởng buồng Mạc Ðức Ninh lại la lớn:

- Báo cáo cán bộ, nhà 7 có việc cần, xin cấp cứu!

Tiếng “báo cáo” vừa vang ra thì tên công an vũ trang chạy lại phía buồng 7 hỏi lớn:

- Cái gì? Cái gì?

- Báo cáo cán bộ, có tù nhân trốn trại.

Nghe thấy vậy, các trại viên bàng hoàng cả người. Công an ở ngoài chạy rầm rập túa về nhà 7. Chúng vừa chạy vừa sục sạo, dùng đèn pin soi đủ ngõ ngách và hàng rào. Rồi từ cửa buồng có tiếng khóa mở lách cách. Một tên công an ra lệnh:

- Tất cả phải nằm im tại chỗ. Thằng nào nhúc nhích bắn bỏ!

Trưởng buồng được gọi ra cho biết tính hình và lý do. Qua báo cáo của trưởng buồng Mạc Ðức Ninh kiêm đội trưởng đội 34, trại viên Nguyễn Văn Phương nằm ở tầng dưới đã lén rút ba cây tre chui ra ngoài trốn mất. Hai trại viên nằm cạnh Phương run lập cập, không nói nên lời. Công an vũ trang vô buồng dùng đèn pin soi từng người để kiểm danh, thấy vắng mất Phương. Ngay phía đầu giường, Phương đã rút ba cây tre, để lại một lỗ hổng lớn. Công an ở ngoài vẫn sục sạo, đầy vẻ căm tức. Các tù nhân cầu mong cho Phương thoát nạn. Nếu hắn bị bắt lại thời tính mệnh sẽ nguy to! Giữa lúc tù nhân hoang mang như vậy thì có tiếng la lớn từ trong buồng:

- Báo cáo cán bộ.

- Cái gì?

- Tôi đề nghị với cán bộ dùng chó hít vì chó đánh hơi rất tài.

- Im cái mồm mày lại!

Tên công an quát lớn. Cả buồng, tù nhân chúng tôi muốn cười um lên mà không dám há miệng vì đó là tiếng của trại viên Trần Thọ Sâm. Sâm bị bắt vì tội âm mưu tổ chức vượt biên. Thời Việt Nam Cộng Hòa, Sâm là giáo chức và đã có thời ra ứng cử Nghị viên đô thành Sài gòn nhưng thất bại. Sâm khoe rằng họ hàng bà con hắn đã đi Mỹ từ lâu, chỉ còn lại ở Việt nam gia đình vợ con hắn. Hình ảnh Sâm đưa ra cho anh em coi ai cũng phải khen thời trước Sâm rất đẹp trai. Tướng người mập mạp oai vệ như một ông Bộ Trưởng. Vậy mà chỉ sau có mấy năm ở tù, người hắn trở nên thân tàn ma dại! Hắn mặc quần áo rách rưới, thủng đít lòi cả thịt mông ra. Mặt mũi hốc hác, da dẻ xanh xao gầy còm. Suốt ngày Sâm nhặt toàn những thứ dơ bẩn ở đống rác mà ăn như một thằng điên. Trại viên chẳng biết hắn điên thật hay giả điên giả khùng để Việt Cộng sớm tha cho hắn về. Ban đêm Sâm sục sạo khắp buồng, nói chuyện lăng nhăng trên trời dưới biển, diễu cợt cả với cán bộ và công an. Nhưng rồi lại có những lúc Sâm ăn nói rất là khôn ngoan, nên khó mà đoán xét. Ngày Sâm được thăm nuôi, vợ hắn đến, nhìn thân hình chồng muốn rớt nước mắt. Vậy mà hắn điềm nhiên bảo vợ:

- À, anh cởi cái quần này ra cho em để em đưa về làm kỷ niệm.

Rồi hắn tụt cái quần cụt thủng đít ra ngay trước mặt mọi người, nhưng bị công an cấm ngay.

Sâm mang đồ thăm nuôi về phòng và chia cho anh em dùng chung. Sau đó, ban giám thị trại nghĩ hắn giả điên liền nhốt hắn vô phòng biệt giam hai tuần. Ở phòng biệt giam, Sâm đã chịu cực khổ, đói khát và có lần khát quá, hắn uống cả nước tiểu hắn đái ra.

Nhưng đâu chỉ có mình Sâm mà còn một tù nhân khác nhất định không chịu làm công tác lao động, đó là Nguyễn Ðức Tân. Tân cứ kiếu bệnh nằm lì ở nhà. Rồi nhằm lúc được cán bộ mở cửa buồng cho trại viên ra ngoài sân, hắn bạ đâu ngồi đấy, tật quần ra gãi ghẻ ở mông đít. Có lúc hắn lẩn thẩn đi một mình, vừa đi vừa lẩm bẩm:

- Tôi đâu có thích Cộng sản. Tại sao bắt tôi vào tù?

Công an cho giấy viết thư về thăm gia đình thì Tân đã đặt bút viết một câu rất ngon lành:

“Em thương mến.

Anh đâu có thích Việt Cộng mà tụi nó bắt anh vào đây. Nhớ gửi cho anh một gói thuốc chuột để anh uống chết cho rồi.

Ký tên: Nguyễn Ðức Tân.”

Lá thư đã đến tai ban giám thị trại và họ tỏ ra rất khó chịu. Trong lúc sinh hoạt với đội, quản giáo Lương đã cảnh cáo:

- Các anh không được dùng những từ ngữ hỗn láo phản đối chế độ cách mạng. Ðây là chế độ xã hội chủ nghĩa chứ không phải Việt Cộng ác ôn.

Các trại viên hiểu hắn ám chỉ trường hợp của Tân, con người hay cáo bịnh nằm lì ở nhà. Nhưng một tù nhân âm thầm khác, xung phong làm chân quét nhà đổ thùng phân cho anh em đi vệ sinh ban đêm ở buồng 7 thì lúc này trốn biệt làm cho cả buồng phải tá hỏa tam tinh lại là Phương. Anh em tù nhân chúng tôi hết sức thầm phục Phương đã vượt ngục một cách tài tình giữa một đêm tối trời không mưa rào sấm chớp. Chính tôi và Ðức đã tính chuyện vượt ngục bằng cách rút mấy cây tre, lén chui ra rồi vượt qua hàng rào trong một đêm tối trời mưa bão. Thời gian chưa cho phép, và chúng tôi vẫn chưa nghĩ làm thế nào có thể vượt qua được lớp hàng rào thép gai concertina ở giữa hai lớp hàng rào cây cao gấp rưỡi đầu người? Bây giờ chúng tôi mới hiểu Phương có một lối tính toán hết sức tài tình. Phương xung phong ở nhà đổ phân cho anh em chính là dịp để quan sát địa thế đồng thời nghĩ cách vượt trại. Sau khi đã nắm vững tình hình, Phương đã thực hiện kế hoạch bằng cách rút ra ba cây tre để thành cái lỗ hổng vừa đủ chui ra ngoài. Sau đó, Phương chạy lẹ đến nhà vệ sinh, sát bờ rào, lấy một tấm gỗ ở nhà vệ sinh bác ngang qua hàng rào làm thành một cây cầu vượt qua nhảy xuống đường, lội qua suối và chạy vào rừng mất dạng. Chỉ tội cho hai bạn tù nằm hai bên cạnh Phương, ngay sáng hôm sau bị đưa vào phòng biệt giam vì tội đã để cho Phương trốn thoát mà không biết!

Sự việc Phương vượt ngục làm cho kỷ luật nhà 7 thêm phần gay gắt. Ngay ngày hôm sau, lúc trại viên đi làm lao động trở về thì nhà 7 đã được công an dùng dây kẽm gai rào bao khắp chung quanh trùm luôn cả mái. Do đó, ý định vượt ngục bằng cách khoét ngạch của tôi và Ðức bị bỏ hoàn toàn. Ðội 33 đi làm bị canh phòng cẩn mật hơn. Làm ở đâu thì trại viên phải ở yên một chỗ, cởi trần, mặc quần cụt, có ba tên công an chĩa súng vào canh gác. Thật ra việc Phương trốn trại đâu phải là lần đầu. Ðã có nhiều tù nhân vượt trại từ trước, bằng nhiều cách kể cả cách dùng cuốc bổ vào đầu cán bộ công an cho chết rồi trốn chạy vào rừng. Có người thoát, có kẻ bị bắt trở lại và bị hành hạ một cách thê thảm. Mới nhất tại Hàm Tân là vụ Nguyễn Quang Thái. Thái là một trung úy địa phương quân từng trấn đóng tại vùng Ðà Lạt, Lâm Ðồng, có vợ hai con. Từ khi ra trình diện học tập cải tạo, Thái không còn biết tin tức gì về gia đình. Mãi sau này cha của Thái đi thăm vô tình cho Thái biết vợ Thái đã bỏ đi lấy chồng khác, để lại hai con cho ông bà nội nuôi. Thái buồn rầu rồi nhân cơ hội được sinh hoạt cả trại ở ngoài sân banh, Thái đã nhanh chân luổn trốn vào rừng khiến công an đuổi không kịp. Nhưng lại không may cho Thái, hai tuần sau khi công an ở ngã ba ông Ðồn đã bắt lại và giải giao về trại. Thái bị biệt giam hai tuần và sau đó được trả về đội 27.

Một đêm kia, giữa lúc tù đang ngủ ngon giấc thì từng tràng súng nổ liên hồi. Tiếng công an chạy rầm rập ở ngoài hàng rào. Các tù nhân đoán là có anh em âm mưu vượt ngục, nhưng không ngờ người ấy lại chính là Thái. Thái đã trổ nóc nhà trốn ra tới bờ rào. Tên công an ở trên chòi canh đã nhìn thấy, cố tình nả cho một tràng súng vào người Thái chết thê thảm. Những viên đạn AK đã ghim nát vào đầu, vào ngực Thái khiến các trại viên nghe đến phải súc động rùng mình. Thân xác người tù bất hạnh được liệm sơ sài trong một cỗ quan tài làm bằng cây ván mỏng của xưởng mộc. Rồi ngay sáng hôm sau, một đám ma âm thầm đưa kẻ xấu số về nơi yên nghĩ đèo heo hút gió giữa khu rừng trơ vơ hiu quạnh.

2. Cái không khí mát dịu buổi sáng làm cho tù nhân dễ chịu bao nhiêu thì cái nắng gay gắt ban trưa lại làm cho tù nhân ủ dột bấy nhiêu. Giữa sân rộng của trại, bầu trời không một áng mây, không gian không một gợn gió, mặt trời chói chang trên từng không đổ cái nắng gay gắt như muốn thiêu đốt cái hỏa ngục trần gian. Hàng ngàn tù nhân ngồi chổm hổm rải rác quanh sân theo đội của mình để chờ lệnh đi làm công tác lao động. Quần áo rách rưới được khâu bằng những bao cát và chằng vá chịt. Thân thể tiều tụy vì cháy nắng được che bằng những cái nón lá bị thời gian soi mòn đã trở thành mầu bạc phếch. Trưa nào cũng thế, một giờ tập họp, cả trại ngồi phơi nắng đợi lệnh gọi. Mấy ngàn tù nhân xếp hàng ra đi qua cổng. Mọi tù nhân phải ngả nón chào cán bộ rồi theo sự hướng dẫn của công an vũ trang đến chỗ làm. Năm giờ chiều, đoàn tù nhân lại lững thững xếp hàng ra về. Trước khi vào trại, tù nhân được công an dẫn ra bờ suối Hàm Tân tắm. Dòng suối mùa nắng nước cạn chảy lờ đờ, trơ ra những đụn cát. Ðoàn tù nhân cởi truồng nhảy ào xuống dòng suối vọc nước tắm, thân thể khẳng khiu đen đúa như một bầy vượn. Trên bờ hàng chục công an đứng chung quanh cầm súng chĩa về phía tù nhân canh chừng.

Rồi mùa mưa đến, dòng suối lại ngập tràn nước lũ, đục ngầu. Cây cối hai ven bờ xanh um. Chiều chiều đoàn tù nhân sau khi đi lao động trờ về lại được dẫn ra suối, nhảy xuống tắm truồng, bơi lội thỏa thích. Xa xa là cái chuồng heo của trại ngay ven bờ suối thỉnh thoảng lại xả ra những cục phân mà trại viên khu chăn nuôi quên không gắp bỏ vào thùng phân hữu cơ, nổi lềng bềnh trên mặt nước. Tù nhân đang tắm ngó thấy vội lấy tay té nước cho nó giạt trôi đi. Tù nhân Nguyễn Văn Luật nói đùa tù nhân Nguyễn Quang Minh:

- À, cái này của thằng Minh.

Cả đội cười ầm ĩ. Trên bờ, toán công an hô:

- Lẹ lên! Ði về trại!

Tù nhân vội nhảy lên bờ, bận quần áo lại. Phía trên cầu, mấy cô bộ đội gái đi ngang qua, vội lấy tay che mắt khiến đám công an cười ngặt nghẹo.

Trên đường về, tôi hỏi Ðức:

- Em xem ở bờ suối có cái gì lạ lạ không?

Ðức đưa mắt dò hỏi.

- Em thấy không? Chúng quanh bờ suối, cây cối mọc um tùm.

Ðức nêu ý kiến:

- Nếu mình luổn ra được đám lùm cây quanh chuồng heo thì có thể trốn dễ dàng.

Tôi nhấn mạnh:

- Anh đang định nói với em về chỗ đó. Nhưng cần phải thật lẹ vì mấy thằng công an mà thấy mình đi hơi xa đội một tí là chúng gọi lại.

Hàng ngàn tù nhân vẫn đứng tập họp ở trước cổng trại cho công an trực điểm danh. Ðội nọ đứng sát đội kia hỏi thăm sức khỏe và tình hình bên ngoài. Chỗ này, tôi nhận ra được một vài nhân vật quen thuộc như ông Nguyễn Văn Ca, cựu dân biểu Phật Giáo Hòa Hảo thuộc đơn vị Châu Ðốc thời VNCH. Ông gầy đi nhiều, nhưng sắc diện còn tốt. Ông búi tó củ hành y hệt một cụ già miền Nam, da dẻ hồng hào xen lẫn chút nắng cháy khác hẳn với ông Hồ Hữu Tường mập ú vì bị bịnh phù thủng. Ông này sau khoảng một tháng kể từ khi tôi gặp đã phát bệnh nặng và được Việt Cộng tha về nhà để chết! Và Paul Nur, nguyên Bộ Trưởng Sắc Tộc thì may mắn hơn, được xuống làm bếp, nên người có vẻ khỏe mạnh.

Ðội trưởng lần lượt kiểm danh trại viên trong đội và báo cáo với công an trực trước khi vào sân trại. Ðội 33 và 35 đầy đủ. Riêng đội 34 thiếu hai trại viên khiến đội trưởng Mạc Ðức Ninh chạy nhốn nháo đi tìm khắp sân cỏ ngoài cổng trại mà vẫn không thấy. Tất cả được lệnh vào sân trại và đứng biệt riêng ra. Ðội trưởng và cán bộ quản giáo kiểm danh lại lần nữa thấy thiếu hai anh em trại viên Biển và Khai. Hai trại viên này bị kết tội phản động chống cách mạng ở Bình Ðông Chợ Lớn, từng bị nhốt ở Thoại Ngọc Hầu hai năm rồi mới được chuyển ra trại Z30D. Lúc ấy công an được lệnh báo động, bắn ba phát súng và chạy túa ra đi lùng khắp bờ suối. Một lần nữa anh em ở buồng 7 lại hồi hộp bàn tán, chỉ sợ Biển và Khai bị bắt lại thì nguy to!

Ðức bảo tôi:

- Bây giờ em mới nhớ ra, trưa nay hai anh em nó bận đồ khác hơn mọi ngày. Không ngờ tụi nó trốn hay thiệt. Em tính chỉ cần 5 phút là có thể vô rừng.

- Nhưng em có nghĩ tụi nó lặn bờ suối như anh em mình bàn lúc nãy không?

- Không hẳn là như vậy. Em đoán tụi nó lợi dụng lúc lộn xộn đi tắm, nên lẩn qua đội khác rồi chạy qua phía chuồng heo có nhiều lùm cây và vườn bắp đã mọc xanh um.

Như vậy là chưa đầy một tháng đã có hai vụ trốn trại. Kỷ luật nhà 6 và nhà 7 thêm chặt chẽ. Quần áo trại viên đều được lôi ra đóng dấu bằng sơn đen hoặc sơn đỏ trở lại chữ Z30D ở hai đầu gối và sau lưng. Ðồ dùng đi làm đều bị khám xét kỹ càng, cấm tuyệt đối không mang hai áo, hai quần. Một bồ bà ba trắng rộng thùng thình được phát riêng cho đội 35 của người Hoa, đi đâu cũng như một đám ma. Anh em nói đùa là bộ đồ tang. Ðội làm lao động ở chỗ nào thì phải ở gọn vào một chỗ. Ba tên công an đứng ở ba góc chĩa mũi súng canh chừng. Thế là kế hoạch vượt ngục của tôi và Ðức lại bị bỏ qua một lần nữa.

3. Trưa nay đội 33 làm “thông tầm”, lặt bắp ở sân hội trường. Trại viên ngồi quây quần ở ba gian nhà trống vừa lặt bắp vừa nói chuyện vui vẻ. Cán bộ quản giáo và công an cho phép tù nhân được lấy bắp đem nướng ở chỗ nấu nước uống. Trưa, cán bộ cho hai trại viên về nhà bếp lấy cơm mang ra cho cả đội ăn. Ăn xong nằm nghỉ trưa. Ðức và tôi nằm xa xa ở phía đầu gian nhà, canh bếp nấu nước uống cho cả đội rồi bàn nhau về cách vượt thoát. Ðã bao lần toan tính nhưng đều đã có người làm trước mình một cách tài tình. Chỉ tội nghiệp cho Thái, cái số chết đau thương không tránh được. Cả tuần nay, Ðức và tôi lại bàn nhau về kế hoạch vượt thoát. Ðức bảo tôi:

- Thằng Nguyễn Kim Sơn tội vượt biên được quản giáo cho ra gánh rau muống. Vậy mà nó không lợi dụng. Mình mà được như nó thì hết sẩy.

- Mình cần phải kiên nhẫn, em à.

Tôi nói vậy chứ thật ra đến lúc đó tôi vẫn chưa nghĩ ra được cách nào khác, ngoại trừ phải chuẩn bị luôn những thứ cần thiết để khi gặp cơ hội là tính liền. Những gì chúng tôi nghĩ thì đã có những bạn khác làm trước mình cả rồi. Ðã một lần tôi sơ ý khi đi lao động ngang qua cổng trại quên bỏ nón đã bị tên công an trực chặn lại tịch thu cái nón lá và cặp kiếng cận. Cái nón lá thì không đáng gì nhưng cặp kiếng cận là thứ tối kỵ đối với công an. Hình như họ mang sẵn ấn tượng xấu về những người quốc gia mang kiếng trắng, một thứ “trí thức tiểu tư sản xấu xa”? Trưa hôm đó, Ðức và tôi quyết định hành động, nhưng khi bị thu nón và kiếng thì kế hoạch của tôi phải ngưng lại. Cái giác quan thứ sáu mà tôi có được quả là hiệu nghiệm lạ lùng. Trước khi bị tên công an chặn lại, tôi thấy mí mắt giật đùng đùng dễ sợ. Linh tính báo cho tôi biết có điều gì hiểm nguy, bởi vì tôi mang trong mình những thứ chuẩn bị cho cuộc vượt thoát. Giữa cơn nguy khốn tôi chỉ còn biết kêu cầu đến Chúa, Ðức Mẹ và thánh cả Giuse. Quả nhiên sau khi tên công an tịch thu nón và kiếng, rồi đẩy tôi về đội đi lao động thì mí mắt tôi hết giật. Chuyện vượt ngục càng ngày càng đi vào cảnh khó khăn. Hơn nữa, đội 33 lại vừa trải qua một cơn khủng hoảng lớn. Số là mấy trại viên được quản giáo Lương kêu ra cuốc vườn cho hắn cạnh vườn một nữ cán bộ. Anh em đói quá đã bới trộm đậu phộng ở vườn cô nữ cán bộ nướng ăn. Cô khám phá ra liền gọi quản giáo Lương mà chửi. Quản giáo Lương bực mình quá liền tập họp cả đội quát mắng ầm ĩ rồi quyết định thay bằng mấy anh em trại viên khác trong đội. Hôm nay làm thông tầm, giữa trưa nắng, tôi đang nằm nghỉ ở trên nền nhà xi măng thì Quản giáo Lương thình lình tới gọi:

- Anh Trình chuẩn bị ra cuốc vườn cho tôi.

Quyết định của quản giáo Lương khiến Ðức và tôi ngạc nhiên đến sững sờ. Phải chăng đến ngày giờ Chúa cứu? Tôi sực nhớ lại tối hôm trước, tất cả anh em trong đội đã bầu tôi là chiến sĩ lao động xuất sắc nhất trong tuần. Tôi nghĩ bụng: “Xuất sắc gì cơ chứ? Lặt ba cái bắp, cuốc mấy luống khoai...” Chẳng qua anh em bầu bán nhau để có chuyện mà báo cáo theo lệnh của Ban Giám Thị Trại. Mấy tuần trước anh em đã được tôi đề nghị. Bữa nay hết người thì đến lần tôi được anh em bầu. Nhưng biết đâu cử chỉ cùng thái độ lao động tận tình của tôi đã được cặp mắt xanh của quản giáo Lương chú ý. Có thể hắn đã tin tôi là người chăm chỉ làm việc đàng hoàng nên mới có quyết định gọi ra cuốc vườn cho hắn.

Tôi đi theo toán năm người ra bờ suối, sắn quần lội qua suối rồi bắt đầu dọn sạch khu vườn rau lang còn đầy cỏ và gai góc mọc um tùm sau mấy trận mưa. Chiều hôm nay nắng ráo, dòng suối cạn, nước chảy lờ đờ. Cả toán sáu người gồm Trần Ðức Dục, Hồ Văn Bắc, Nguyễn Quang Minh, Nguyễn Văn Luật, Nguyễn Văn Bỉnh và tôi hì hục khai quang, dẫy cỏ rồi cuốc vun lên thành luống. Luật chụm củi nấu nước uống cho anh em bằng mấy cái lon Guigoz và lấy ít bắp nướng cho cà toán vừa làm vừa ăn. Quản giáo Lương đứng bên cạnh, cũng sắn tay làm. Vừa làm hắn tâm sự:

- Các anh thấy đời sống cán bộ chúng tôi cũng thiếu thốn, nào có hơn gì các anh. Phải tần tảo làm ăn thêm mới đủ sống.

- Dạ!

Hắn tiếp tục:

- Ðã vậy con thêm chứng bệnh đau lưng, nằm ngửa không được, chỉ thích nằm sấp...

- Dạ...

Hắn cười, tiếp:

- Mà chẳng lẽ cả đêm nằm úp lên bụng vợ hoài...

Cả toán cười.

- Tôi có mang ra đây thêm cái bao. Anh Luật vặt bắp của trại bỏ lẹ vào để tôi mang về nấu cho heo ăn. Nhà nước nuôi mình không đủ thì mình có quyền lấy của nhà nước.

Hắn vừa nói vừa trao cái bao cho Luật rồi cả hai làm thật lẹ, chọn những cái bắp thật to, thật mẩy dồn chặt vào bao. Ấn vừa đầy, hắn túm miệng bao lại, đưa lên vai vác về không quên ngoái cổ lại dặn cả toán:

- Các anh làm thật sạch. Ngày mai ra cuốc vườn tiếp. Tôi về nhà, khoảng 4 giờ tôi ra gọi các anh về.

Vườn bắp mùa thu hoạch có vẻ nhộn nhịp. Các đội lao động đứng rải rác khắp khu rừng rộng cả hàng trăm mẫu để bẻ bắp mang về cho trại dưới sự canh chừng của công an vũ trang. Nhìn chung quanh xa xa thấy có nhiều thuận lợi nếu trốn vào lúc này. Nhưng chiều nay, trời nóng nực, tôi chỉ mặc một cái quần đen và cái áo thun có đóng dấu chữa Z30D đen ngòm ở sau lưng, rõ thật là trở ngại. Cái ngày chuẩn bị thì không có cơ hội mà cái ngày có cơ hội thì lại không kịp chuẩn bị. Tôi cứ hì hục cuốc và suy nghĩ. Mấy trại viên kia vừa làm vừa nói chuyện. Minh cười bảo Luật:

- Ðừng có trốn nghe mầy. Lấy củi nướng bắp cho anh em ăn. Mầy mà trốn là tụi tao kẹt cả lũ.

Luật cãi lại:

- Sức mấy mà trốn. Mà trốn rồi đi đâu?

Luật bị bắt về tội vượt biên. Nó hy vọng một thời gian nữa sẽ được thả về. Vì tuy tội vượt biên được xếp vào tội chính trị nhưng nhẹ hơn tội phản động chống cách mạng. Cả toán chỉ có tôi là mang tội phản động phục quốc.

Hồ Văn Bắc, cựu sĩ quan Cảnh Sát chuyên bấm tử vi, lên tiếng:

- Tuổi của mình còn kẹt mấy sao xấu, chưa thể qua hạn năm nay được. Chắc là phải năm tới.

Bắc sổ toàn những danh từ của khoa tử vi mà tôi không nhớ hết lời bàn của hắn. Nhưng mấy anh em kia thì chú ý và đưa tuổi cho Bắc nhẩm đoán. Tôi hơi tức cười định hỏi Bắc: “Cậu đoán xem chừng nào tập đoàn Cộng sản Hà Nội đổ?” nhưng đã kịp bụm miệng lại. Tôi tự nghĩ chỉ có con đường duy nhất là vượt ngục mới cứu được bản thân và công cuộc chiến đấu còn dang dở. Ngước nhìn lên chung quanh, các toán lao động vẫn đứng rải rác xa xa bẻ bắp với sự canh chừng của công an vũ trang. Vườn bắp thu hoạch càng thêm quang đãng trống trải cho nên vượt thoát cũng không hẳn là dễ dàng.

4. Cơm chiều xong, Ðức và tôi ngồi riêng ra ở một góc, to nhỏ. Cả buồng 7 vẫn nhộn nhịp tụm năm túm ba nói chuyện hoặc đánh cờ. Có mấy trại viên già nằm dài trên sàn ván. Nhìn qua song cửa làm bằng mấy cây tre khô, núi Mây Tào sừng sững ngay trước mặt. Nó như thách thức và nhắc nhở những chiến sĩ cách mạng hình ảnh của chiến khu và chiến trận năm nào. Dấu binh lửa còn ghi đậm nơi ấy. Ðức hỏi tôi:

- Trưa nay được gọi ra cuốc vườn, anh thấy thế nào?

- Rất thuận lợi nhưng thiếu chuẩn bị. Vả lại anh em mình đã hứa, đi ở cùng có nhau. Anh chưa hành động nếu không có ý kiến của em.

- Ngày mai anh còn được ra cuốc vườn nữa không?

- Quản giáo hẹn ngày mai ra cuốc vườn tiếp cho hắn và hắn nói sẽ lấy thêm hai người nữa. Là đội trực, anh muốn tìm cách đưa em đi cùng, nhưng không biết có được hay không để anh em mình cùng vượt thoát.

Ðức chú ý nghe lòng rất phấn khởi. Nhưng tôi suy nghĩ rồi lập nghiêm hỏi lại Ðức:

- Anh muốn hỏi ý kiến em.

- Anh cứ nói.

- Hồi trước anh em mình có hứa là đi, ở cùng có nhau. Ðó là điều tốt và là ước nguyện. Nhưng giả xử, ngày mai, nếu quản giáo Lương không lấy thêm người mà anh vẫn được gọi ra cuốc vườn cho hắn thì em có đồng ý cho anh trốn trước không? Anh muốn nói em có sẵn sàng đóng vai trò Lê Lai để anh làm Lê Lợi không? Nhưng anh nghĩ em không phải hy sinh đến độ như Lê Lai đâu. Anh trốn trước, anh sẽ tiếp tục lo cho đại cuộc. Còn em, sẽ tùy cơ tìm cách trốn sau...

Mặt Ðức có vẻ buồn buồn:

- Em nghĩ rằng trốn một người thì dễ dàng hơn và em có cảm tưởng rằng anh em mình sắp xa nhau. Mấy bữa trước, tấm áo mưa của anh em mình chia làm đôi, em đã thoáng cảm thấy sự xa cách.

- Không. Ðây anh chỉ nêu ra một giả thuyết. Chứ thật tình, anh sẽ cố gắng tìm cách gọi em ra nếu quản giáo lấy thêm người như hắn nói chiều nay. Em đồng ý thì anh mới hành động. Bằng không thì anh sẽ ở lại. Chừng nào thuận lợi cho cả hai thì mình mới vượt ngục cùng một thể. Chúng ta phải chuẩn bị từng giờ từng phút. Có cơ hội là phải tính.

- Dạ.

Cả hai chúng tôi chuẩn bị những thứ cần thiết: Một cây kim, một hòn đá lửa, mấy sợi chỉ và một cục xà bông nhỏ để tẩy xóa dấu vết của chữa Z30D trên đầu gối quần và và sau lưng áo. Mỗi lần ra bờ suối tắm, tôi đã lén dùng xà bông tẩy cho nó mờ dần. Ðồ ăn vừa hết thì một bạn tù cho tôi thêm một nắm sợi mì vụn đựng vừa nửa lon Guigoz. Ðường thẻ không còn một miếng, nhưng còn 10 viên thuốc Ganidan phòng hờ uống cho khỏi đau bụng ỉa chảy. Ðêm ấy, tôi không sao chợp được mắt, cứ thao thức suy tư và cầu nguyện. Các bạn tù đã yên giấc, tiếng ngáy đều đều. Chỉ còn một Trần Thọ Sâm là thức dậy sớm di sục sạo khắp buồng. Hắn đưa tay xé hết các tờ giấy ghi tên từng trại viên gián ở chỗ nằm rồi lại chạy vào nhà xí khua um.

Một đêm không ngủ, nhưng tôi không cảm thấy mệt. Một trận mưa như thác đổ lúc gần sáng đã làm cho không khí mát mẻ dễ chịu. Tên công an trực đến mở cửa buồng cho đội 33 và 34 đi vệ sinh sáng và lấy cơm nước. Ðức kéo tôi ra chỗ riêng bảo nhỏ:

- Em đã suy nghĩ kỹ rồi. Nếu anh em mình không thể trốn chung được thì anh cứ tự tiện, gặp cơ hội là trốn trước rồi em sẽ tính kế sau. Vấn đề là là mình phải giữ được tinh thần chiến đấu.

- Cám ơn em. Anh không bao giờ quên điều đó. Có điều anh muốn nhấn mạnh rằng anh em mình phải chuẩn bị những thứ cần thiết để tùy cơ ứng biến.

Giờ đi lao động bắt đầu. Toán của tôi tuần này trực. Trại viên Trần Ðăng Khoa, sau khi báo cáo bệnh nằm ở nhà, mọi việc trao cho tôi một cách bất ngờ. Nhiệm vụ của toán trực là đi lấy cơm nước cho đội ở nhà bếp và mang thùng nấu nước cho đội ở chỗ làm công tác lao động. Bẩy giờ sáng tập họp điểm danh đi làm. Ðội chính trị 33 bao giờ cũng được gọi ra sau cùng. Sự cáo bịnh bất ngờ của Khoa hôm nay làm cho toán trực quên chưa kịp xuống nhà bếp lấy thùng nấu nước. Ðược các trại viên nhắc, tôi quay qua bảo Ðức:

- Em chịu khó xuống nhà bếp lấy thùng đi nấu nước.

Tôi muốn dành công tác đó cho Ðức vì người nấu nước được thong thả hơn mấy anh em khác và đến chỗ làm có thể đi lại dễ dàng. Nhưng tôi không ngờ công an trực thấy đội 33 đứng lộn xộn nên đã gọi ra trước. Cả đội vội vã đi ra cổng. Ðức xuống nhà bếp lấy được thùng nước đang hớt hả chạy theo đội, vừa mới tới cửa buồng 7 thì công an trực quát tháo ầm ĩ:

- Thằng này lè phè, ở lại nhà.

Tôi suy nghĩ, lòng trí rất hoang mang. Phải chăng là định mệnh? Ðức phải ở lại nhà, làm sao kéo Ðức cùng đi? Cả đội theo lệnh công an tiến ra sân hội trường và hình như hôm nay sẽ làm nền trường học. Trại viên phải dùng vồ nện cho nền nhà chặt thêm. Quản giáo Lương đã chờ sẵn ở phía đầu nhà ngói, cạnh hội trường. Hắn lên tiếng:

- Mấy anh hôm qua đâu ra đây?

Tôi vội vã nhảy ra cùng năm người kia. Quản giáo Lương dẫn cả sáu trại viên ra bờ suối. Còn đội 33 thi theo ba tên công an tiến về phía trường học. Dòng suối sau trận mưa đêm qua, nước chảy tràn như thác đổ. Mọi người nhìn nhau ái ngại, làm sao có thể bơi qua được. Quản giáo Lương thúc giục:

- Anh em cố gắng xem!

Mọi người cởi đồ để trên bờ. Minh và Luật thử nhào xuống trước. Giữa dòng suối đục ngầu chảy xiết, hai người nương theo chiều nước chảy rồi bơi xéo qua bờ bên kia. Bỉnh thấy dòng suối chảy mạnh quá liền xin trở về đội. Còn lại năm người. Rút kinh nghiệm của hai người trước, mấy anh em và tôi lội ngược dòng theo ven bờ chừng mươi mười lăm thước rồi thả mình theo dòng suối, nương theo chiều nước chảy bơi qua bờ bên kia. Tôi không thể ngờ rằng bơi theo dòng nước lại dễ dàng và nhẹ nhàng đến thế. Chỉ có điều, mình phải lội ngược lên để khi nhảy xuống thì dòng nước sẽ đưa mình xéo qua bờ bên kia, chứ không thể bơi băng ngang qua được. Tới bờ, cả toán lại hì hục làm. Mấy cái cuốc và mấy con dao giấu ở bụi rậm vẫn còn nguyên. Anh em lấy ra tiếp tục cuốc vun thành luống. Quản giáo Lương dặn:

- Anh em rán làm nhanh. Chín giờ tôi ra gọi về.

- Dạ. Cán bộ yên tâm.

Quản giáo Lương xem ra rất hài lòng về toán này vì ai cũng tỏ ra chăm chỉ. Hơn lúc nào hết, tôi càng tỏ ra làm việc cật lực để lấy lòng quản giáo. Quản giáo về rồi, còn lại năm tên tù vừa làm vừa nói chuyện.

Trần Ðức Dục bảo mấy anh em:

- Mình bơi trở lại lấy đồ rồi hẵng làm.

Từng hai người luân phiên bơi trở lại lấy đồ một cách nhẹ nhàng. Tôi liền nghĩ cách trốn và âm thầm cầu nguyện để xin ơn trên phù giúp. Trong khi Luật chụm củi nấu nước thì Minh vẫn cái giọng diễu diễu bảo Luật:

- Ðừng có trốn nghe mầy. Chết cả lũ đấy nghe!

- Mầy nói tầm bậy không à.

Luật trả lời một cách hết sức hồn nhiên. Xem ra chỉ có Hồ Văn Bắc, nhà bấm độn tử vi là có vẻ thắc mắc lo âu. Hắn bảo anh em:

- Quái lạ! Sao hôm nay mí mắt nó giựt giựt hoài.

Tôi làm bộ giải thích:

- À, chắc vợ cầu nhớ cậu lắm đấy. Hôm nay ngày thăm nuôi, không chừng chiều về, bà xã đến thăm. Cán bộ cho về ngủ với vợ ở “Buồng Hạnh Phúc” thì hết xẩy!

Bắc làm ra vẻ không tin:

- Bà xã mình mới thăm nuôi hai tuần trước. Mí mắt hôm nay nó giựt mạnh và lạ lắm!

Tôi cố giải thích thêm:

- Thì chắc vợ cậu nhớ cậu nhiều chớ gì!

Có lẽ Bắc cảm thấy điều gì bất ổn có liên hệ tới hắn. Ðiều này đúng vì trước những gì hiểm nguy, người nào có giác quan thứ sáu sẽ dễ dàng cảm nhận. Tôi từng có nhiều kinh nghiệm về loại giác quan này trong suốt thời gian bị bắt giam. Hôm nay, tôi lại thấy hơi lạ bởi vì hơn lúc nào hết tôi thấy an tâm. Linh tính báo cho tôi biết mọi việc xẩy ra sẽ tốt lành. Chỉ có điều sự việc tôi quyết định trốn trại chắc chắn liên hệ đến toán cuốc vườn. Ðó là điều ngoài ý muốn, tôi không thể nói ra và làm ngược lại quyết định của mình. Anh em trong đó có Hồ Văn Bắc có thể bị gọi lên để điều tra.

Ðồng rừng hôm nay quang đãng. Chỉ còn mấy toán lao động ở rải rác xa xa. Vườn bắp sau mùa thu hoạch trở nên xơ xác, không còn xanh um, kín đáo như mấy tuần trước. Tôi vẫn chưa biết phải trốn chạy cách nào để không có thể bị bắt trở lại. Ðang phân vân và âm thầm cầu nguyện thì đã tới 9 giờ, quản giáo Lương đã lội qua bờ suối từ lúc nào. Người hắn ướt rượt, vừa đi vừa mặc lại cái áo vải kaki bộ đội. Tiến lại thấy anh em làm việc cật lực chăm chỉ, hắn vui vẻ:

- Các anh có thể nghỉ tay, dọn đồ về ăn cơm rồi chiều ra làm tiếp.

- Dạ, cán bộ về trước. Chúng tôi xuống suối tắm sơ một chút rồi về ngay.

Hắn đứng ngó qua rồi thản nhiên đi trở lại, lội qua dòng suối về nhà. Mấy trại viên tự gom dao cuốc giấu vào bụi rậm rồi xách đồ về bờ suối. Dòng nước vẫn chảy xiết, tràn trề như thác đổ. Bốn anh em kia đi trước cầm đồ nhảy xuống suối tắm. Tôi thấy ngứa ngáy cả mình vì đụng phải một tổ kiến bên lùm cây. Luật thấy vậy vội la lên:

- Ồ, sao kiến bu đầy mình anh nhiều quá!

- Ừ, để anh tắm một cái cho hết ngứa.

Nói xong, tôi vất đồ trên bờ rồi nhảy ào xuống dòng nước tắm bì bõm.

Tôi bảo Luật:

- Em lội qua trước. Anh rửa sơ qua rồi lội sau.

Trần Ðức Dục, Hồ Văn Bắc, Nguyễn Quang Minh và Nguyễn Văn Luật đã bơi ra được giữa dòng. Nước chảy cuốn trôi họ về phía tay mặt. Họ cứ nương theo dòng nước mà bơi. Tôi liếc nhìn thấy họ còn cách bờ bên kia chừng mười thước thì nhanh như cắt, tôi nhảy phắt lên bờ, tay vơ lẹ bộ quần áo và lon mì khô rồi chạy giạt vào phía ruộng bắp, tai còn nghe văng vẳng tiếng kêu thất thanh của Trần Ðức Dục:

- A, Trình nó trốn. Trình nó trốn!

Tôi lấy sức chạy cật lực, tưởng chừng như không còn sức nào chạy nhanh hơn như thế. Tim đập thình thình. Vừa chạy tôi vừa liếc nhìn vào bụi bụi rậm để tìm con dao nhưng không thấy con dao đâu vì tôi muốn lấy làm vũ khí hộ thân khi vô rừng. Tôi vừa chạy vừa luổn dưới vườn bắp trống trải. Cánh đồng mùa thu hoạch đã quang lơ. Chạy được chừng hai trăm thước, tôi ngừng lại quý mọp xuống vừa nghỉ mệt vừa lấy cái áo màu xanh mặc lại. Thật trong đời chưa có lúc nào mệt đừ như lúc này. Không gì diễn ta nổi được nỗi lo sợ sen lẫn sự vui sướng của một con chim vừa thoát ra khỏi lồng. Con chim ấy bây giờ là tôi vừa thoát khỏi cái mạng lưới kiềm kẹp hãi hùng. Ngước mắt lên nhìn, cách đó khoảng hai trăm thước, chòi canh của trại bên bờ suối nhô lên cao. Một tên công an ngồi đó lơ đãng nhìn xa xa. Quỳ xuống mặc áo xong, tôi tiếp tục luổn dưới vườn bắp, vượt qua một con đường mòn về phía K2. Tôi muốn chạy vô rừng mà không thể vô được vì cánh đồng quang đãng trống trải quá sau mùa thu hoạch. Ðang lúc phân vân, bỗng nhìn thấy cái giàn bí mọc trùm lên một gốc cây đổ từ lâu, tôi chui đại vô. Gốc cây ngả xuống có dòng suối nhỏ chạy qua soi mòn hườm vào như một cái hang vĩ đại. Tôi chui xuống hang ngồi khuất sau gốc cây như một con ếch, lấy bình tĩnh và âm thầm cầu nguyện. Tôi nhẩm tính anh em ở giữa dòng suối không thề đuổi theo vì sợ công an bắn. Nếu họ lên bờ trình diện quản giáo cũng mất ít nhất mười phút. Quản giáo trả họ về đội cũng mất ít nhất mười phút và từ đội báo cáo về ban giám thị trại cũng mất mười phút. Như vậy là tôi có đủ thời gian an toàn để chạy trốn.

Có lần ở buồng 7, Ðức và tôi bàn nhau chỉ cần năm phút là xong. Nhưng trong thực tế, cánh đồng mùa thu hoạch trống trải không cho phép tôi làm như dự định. Giờ này nằm trong hốc cây đổ, trên có giàn bí leo, tôi nhẩm tính thời gian cũng không sai mấy. Quả nhiên, khoảng nửa giờ sau, có tiếng súng báo động bắn vang khắp trại tù. Tôi nghĩ bọn chúng bắn cho có lệ bởi lẽ cũng tin chắc là tôi đã chạy vào rừng tự đời kiếp nào rồi. Chúng đâu biết rằng tôi đang nằm trong một cái hang cách trại chưa đầy năm trăm thước. Ngồi trong hốc cây đổ, tôi dùng xà bông tẩy sạch các dấu vết chữ Z30D rồi tiếp tục cầu nguyện xin ơn trên. Nhìn lên bầu trời sáng tươi thật đẹp mắt. Một con chim nhỏ đang nhảy nhót trên giàn bí leo, kêu chiếm chiếp tìm sâu. Nó nghiêng mỏ nhìn tôi một cách ngỡ ngàng rồi vỗ cánh bay đi. Tôi nghĩ đến quản giáo Lương và cảm thấy tội nghiệp anh ta vì nhờ anh ta mà tôi có cơ hội vượt ngục. Tôi thầm cầu nguyện xin Chúa chúc lành cho quản giáo Lương khỏi cảnh tù tội vì để tôi trốn thoát.

Mười hai giờ trưa, nghe tiếng kẻng trại báo hiệu tù nhân vào buồng ngủ, tôi liền bò ra khỏi gốc cây, luồn qua mấy bụi rậm định trốn vô rừng, nhưng cánh đồng trống trải quá, đành nằm chịu trận. Tôi đưa tay với bẻ được mấy cái bắp vội nhét vô túi rồi lẩn qua đám bụi cây khác nằm chịu trận ở đấy đến khoảng ba giờ chiều. Từ lùm cây rậm rạp ngó lên, chòi canh của trại bên bờ suối vẫn đứng trơ vơ gần đó. Tên công an vẫn ngồi lơ đãng như ngái ngủ. Bỗng có tiếng củng keng của cái xe bò xa xa vọng lại xen lẫn tiếng chó sủa ăng ẳng. Tôi giật mình tự nghĩ chả lẽ trại giam cho chó đi tìm. Tiếng củng keng mỗi lúc một gần. Tôi định thần nhìn cho kỹ. Một cái xe bò đang chở những bao bắp từ K1 về K2 ngay trên đường mòn cách chỗ tôi nằm khoảng một trăm thước. Tôi đành nằm chịu trận ở đó cho đến sáu giờ chiều khi nghe tiếng kẻng của trại báo hiệu tù nhân vô buồng dùng cơm tối và nghỉ đêm thời tôi mới đường hoàng tiến ra khỏi bụi rậm. Trời về đêm, trăng mười ba hiện ra sáng vằng vặc. Khí trời thật mát mẻ. Tôi nhắm hướng tay mặt đi về phía quốc lộ. Sau khi vượt mấy con suối, dòng nước vẫn chảy mạnh như thác đổ, tới một căn nhà để đồ làm của toán lao động tự giác, tôi gặp một con đường cắt ngang đi về K1 và K3. Tự dưng tôi cảm thấy rợn tóc gáy và phản ứng chạy giật lùi trở lại nằm rạp xuống định thần. Hình như một bóng người đứng cạnh căn nhà rình chăng? Không! Tôi nín hơi thở và quan sát. Kìa không xa, ngay trên con đường chắn ngang trước mặt, một tên công an đi chơi đêm đang thủng thẳng bước từ K2 về K1 cách chỗ tôi nằm không tới hai chục thước. Tôi hoàn hồn cảm ơn bề trên đã gìn giữ tôi một cách lạ lùng.

Chờ cho tên công an đi khuất thật xa, tôi lại tiếp tục băng qua đồng rừng, vượt thêm hai con suối và đám ruộng lang của trại, nhưng không may, tôi lại bị lạc vào khu rừng gai mắc cở tây. Loay hoay và lúng túng mất cả giờ mà không tìm được lối thoát. Tôi đi trở lại, gặp ngay một nhánh cây khô dùng làm gậy gạt ngang và thoát khỏi được cánh rừng gai này. Xa xa nghe có tiếng chó sủa từ trong nhà đồng bào. Tôi nhắm hướng quốc lộ Sài gòn - Phan Thiết mà tới, định bụng vượt qua bờ rừng bên kia. Nhưng coi chừng công an đi tuần tra. Trời tối om. Tôi vượt qua đường nhưng lại đụng vô nhà đồng bào địa phương, bước phải vũng nước kêu lõm bõm khiến đàn chó sủa vang. Tôi vội lui trở lại ven đường bên này. Một cái xe vận tải chở hàng từ Phan Thiết về Sài gòn pha đèn sáng lóa. Tôi vội chui vào bụi rậm cách lề đường chừng hai chục thước, nằm chịu trận và chờ sáng.

Trời mưa lất phất ướt hết cả thân mình. Muỗi vo ve lượn. Tôi không sao chợp được mắt, cứ thao thức cầu nguyện cho tới khi nghe tiếng kẻng của trại đánh thức tù nhân dậy ở phía xa xa và chờ cho tới lúc có người đi trên đường, rồi mới vùng lên và tiến về căn cứ 4. Tôi vào nhà thờ cầu nguyện, dự Thánh Lễ, cảm tạ Thiên Chúa đã cứu thoát tôi khỏi cảnh ngục tù Cộng sản để tiếp tục công cuộc kháng chiến giải phóng Quê Hương.

Phạm Quang Trình

(trích trong Chiến Ðấu)

NHẬN DIỆN HUNG THỦ

1963	1963 - 1975	1963 - 1975 - 2011