|
Kư
ức không thể nào quên
Đèn điện vụt tắt, hàng loạt tiếng nổ kéo dài
như sấm, những đám cháy bùng lên. Sau thời điểm 22h45 phút
ngày 26/12/1972, toàn bộ khu phố Khâm Thiên chỉ c̣n là đống
gạch đổ nát. Đứng từ đầu phố có thể nh́n thấy cuối phố v́ đă
bị san phẳng. Những h́nh ảnh đó vẫn ám ảnh trong kư ức những
người c̣n sống sau trận bom khốc lửa...
Nỗi đau của người sống
Hơn 30 năm đă qua, nhưng người Hà Nội và người dân cả nước
vẫn không quên những sự kiện đă xảy ra trong những ngày cuối
năm 1972 ấy. B52 rải thảm Hà Nội. Máu rơi, nhà tan cửa nát.
Trong đó, Khâm Thiên là nơi chịu hậu quả nặng nề nhất.
Mấy ngày này, tượng đài tưởng niệm ở phường Khâm Thiên không
ngớt khách đến viếng thăm, thắp hương. Đây là tượng đài
tưởng niệm đồng bào ở phố Khâm Thiên đă mất khi bị không
quân Mỹ ném bom rải thảm vào 22h45 phút ngày 26/12/1972.
Ông Cầu và ông Tụng bên bức tường nhà ba gian c̣n lại sau
trận bom thảm khốc - Ảnh: Trà My
Có mặt ở đây, chúng tôi được nghe những người c̣n sống sót
sau cái đêm oanh tạc dữ dội ấy kể lại chuyện ngày trước.
Giữa cái rét tê tái của những ngày cuối năm, giữa nghi ngút
khói hương và những dấu tích c̣n sót của ngày xưa ấy, kư ức
về một thời không thể nào quên làm cả người kể lẫn người
nghe không khỏi ngậm ngùi.
Ông Nguyễn Văn Tụng là một trong số ít người may mắn sống
sót sau cái đêm kinh hoàng ấy. Sinh năm 1927, từ năm 1947
cho đến bây giờ, ông vẫn gắn bó với nơi này.
Năm 1972, ông đang làm công nhân Công ty cầu đường Hà Nội.
Ông nhớ lại: “22h30 phút đêm 26/12/1972, tôi đang ngồi nghe
đài th́ có báo động máy bay địch đến. Lúc đấy, tôi cùng 2
con và một cô con dâu nữa ở nhà".
Sau khi bom dội xuống, toàn bộ 27 người trong cái hầm tập
thể gần nhà tôi không c̣n ai sống sót, cả 26 người đều không
t́m thấy xác, chỉ có con trai lớn nhà tôi, lúc ấy mới hơn 20
tuổi bị bắn ra ngoài là t́m được xác, vào ngày hôm sau...”.
Đôi mắt đục màu năm tháng của ông ngấn lệ, giọng ông run rẩy
khi nhớ lại quá khứ. Theo lời ông kể, v́ thúc giục mọi người
nên không kịp ra hầm lớn mà ông phải chui ngay xuống cái hầm
cá nhân trong vườn nhà, nhưng lại là người may mắn sống sót.
Ba giờ đêm hôm ấy, ông tỉnh dậy mà không nghĩ ḿnh vẫn c̣n
sống, thấy có người đi lại bên trên ông báo động để mọi
người cứu ḿnh ra trong đống đổ nát. Trên người chẳng c̣n
một manh áo, phải một thời gian dài ông mới hoàn hồn sau khi
chứng kiến tất cả mọi thứ trước mắt ḿnh tan hoang.
Khâm Thiên trong đống đổ nát cách đây 36 năm - Ảnh: Tư liệu
“Không c̣n một mái nhà, chỉ là đống đổ vỡ và cũng chẳng c̣n
thấy người thân quanh ḿnh đâu. Tôi t́m đến cái gốc cây
không c̣n cành nữa, nhận ra đấy là nhà ḿnh. Không c̣n ǵ cả,
tan nát hết! Hai vợ chồng con lớn chết, anh họ tôi là Nguyễn
Văn Vân ngay sát nhà cùng vợ và 5 con cũng không c̣n!” - ông
kể.
"Ngày xưa nhà tôi là 59B – Khâm Thiên bây giờ là số nhà 21
ngơ Sân Quần, ngay sau đài tưởng niệm” - ông Tụng dắt chúng
tôi đi quanh khu nhà ḿnh, chỉ về hai hầm tập thể, một hầm
chết 27, một hầm chết 40 người đêm hôm ấy nay đă là nhà cao
tầng.
“Khâm Thiên ngày xưa, chỗ này là vườn…” - giọng ông nghẹn
ngào. Chỉ h́nh dung thôi, chúng tôi cũng không cầm được nước
mắt, nữa là ông đă từng trải qua cơn sinh tử và mất một lúc
bao người thân.
Mỗi năm một ngày giỗ chung
Ông Nguyễn Văn Cầu năm nay đă 72 tuổi, cũng là một cựu chiến
binh kể lại: “Ngày 18/12 địch đánh Yên Viên, 22/12 đánh ga
Hàng Cỏ, chiều 22/12 vợ con tôi đi sơ tán đến 25/12 quay trở
về nhà v́ ai cũng nghĩ ngày lễ Noel giặc sẽ không làm ǵ,
hơn nữa đây là khu dân cư không phải khu quân sự. Thế mà đêm
ngày 26 ấy, tôi đi làm từ chiều đến đêm, đang trực tại xí
nghiệp in báo Hà Nội mới nh́n về Khâm Thiên giống như một
biển lửa.
Khoảng 0h kém 15 phút, máy bay địch gầm rú trên đầu, xung
quanh tên lửa pháo cao xạ bắn lên. Rồi nghe loa báo ta đă
bắn hạ được B52. Tôi trở về, mới đến ngă tư Khâm Thiên đă
thấy dây điện, gạch, ngói ngổn ngang, về đến nhà mọi thứ đều
tan hoang chẳng c̣n ǵ. Ḷng căm thù giặc sục sôi.”
Một góc phố Khâm Thiên bị máy bay B52 hủy diệt - Ảnh: Tư
liệu
Sau hôm ấy, ông mất đi vợ, con, em trai cùng hai đứa cháu
ruột. Xác vợ ông chỉ c̣n nửa người, xác đứa con trai mười
một tuổi cũng chỉ c̣n lại cái chân v́ ông vẫn nhận ra vết
bỏng mới có. H́nh ảnh áo quan trải dài khắp phố, nỗi đau mất
vợ mất con đầy thương tâm đă hằn sâu vào kư ức ông. Ông
chẳng bao giờ có thể quên được.
Ông Cầu nghẹn ngào: “Xung quanh tôi lúc đó mọi người ra sức
đào bới với hy vọng t́m thấy xác người thân, nhưng hầu như
không thấy. Tiếng khóc cha, khóc mẹ, khóc con cái người thân
cứ rền rĩ xung quanh tôi. Xa xa là tiếng máy bay phản lực
vẫn tiếp tục ném bom xuống ngoại thành Hà Nội. Tôi đưa xác
vợ vào quan tài, không có ǵ để khâm liệm. Nh́n hàng chục
chiếc quan tài do Nhà nước mang đến để chôn cất những nạn
nhân, ḷng tôi đau thắt!”.
Gần 50 tấn bom rải thảm vào đêm 26/12 làm 287 người chết, (trong
đó có 40 cụ già, 56 trẻ em, 94 phụ nữ, 97 nam giới), 280
người bị thương (26 cụ già, 31 trẻ em, 104 phụ nữ, 129 nam
giới), phá hủy hoàn toàn 534 ngôi nhà và làm hư hỏng 1.200
ngôi nhà khác… Hàng năm, ngày 26 là ngày giỗ trận của bốn
phường Thổ Quan, Khâm Thiên, Văn Chương, Trung Phụng
Cái chết đă là một sự đau đớn, mất mát quá lớn, cái chết
không nguyên vẹn về thể xác, và bao gia đ́nh không t́m được
xác người thân lại càng xót xa. Những ngày này, chẳng đêm
nào ông Cầu ngủ được v́ những mất mát, những h́nh ảnh đau
thương cứ ảm ảnh trong từng suy nghĩ…
“Từ ngày 26/12, tôi vẫn kiên tŕ trực chiến tại trận địa
không về nên ai cũng nghĩ chắc tôi đă chết. Đến 30, các đồng
chí lănh đạo khuyên tôi về nghỉ lấy tinh thần, lúc ấy về quê
mọi người mới biết tôi c̣n sống. Trận đánh ác liệt ấy đă làm
cho người thân không thể gặp nhau, cha mất con, vợ mất chồng,
anh mất em…những đau thương chất chồng. Tết năm ấy, Khâm
Thiên là một đống đất vụn. Kư ức ấy sẽ chẳng thể bao giờ tôi
quên được và cả đời con cháu tôi cũng phải ghi nhớ!” - ông
kể.
Theo lời ông Nguyễn Duy Tiến, Chủ tịch Hội cựu chiến binh
phường Khâm Thiên, đài tưởng niệm được xây trên ba gian nhà
cấp 4 của dăy nhà ngày xưa trên phố. Tại ngôi nhà này có 9
nạn nhân, trong đó có một cô gái là công nhân đường sắt cùng
đứa con 8 tháng tuổi.
Năm 1975, bức tượng đồng được dựng lên là h́nh ảnh người mẹ
bế đứa con đă mất biểu hiện ḷng căm thù giặc. Đến khi kỷ
niệm 30 năm ngày chiến thắng Điện Biên Phủ trên không (năm
2002) th́ chính quyền dựng một bức tượng bằng bê tông và vẫn
giữ nguyên bản h́nh ảnh cũ, bức tượng bằng đồng được chuyển
vào pḥng trưng bày cạnh đó.
Đài tưởng niệm nạn nhân đă hy sinh trong 12 ngày đêm băo lửa
tại phố Khâm Thiên, Hà Nội - Ảnh: Trà My
Nh́n lại những tấm ảnh trong pḥng trưng bày về khung cảnh
hoang tàn, đổ vỡ của Khâm Thiên 35 năm về trước, h́nh ảnh
những nạn nhân - những đứa trẻ mới 2,3 tuổi, những chàng
trai cô gái ở độ tuổi đôi mươi, ảnh mẹ bế con, ảnh vợ chồng
mới cưới… những nạn nhân xấu số đă không c̣n trong đêm hôm
ấy ai cũng tiếc thương.
Trong nghi ngút khói hương, những giọt nước mắt không cầm
được của những người cựu chiến binh năm xưa làm khách viếng
thăm cũng nghẹn ngào. Di chứng của chiến tranh là nỗi đau
theo họ đi suốt cuộc đời c̣n lại.
Giờ phố phường đă đổi khác, vẫn có những người gắn bó với
nơi này từ 36 năm trước và hơn thế. Những bức tường gạch của
gian nhà ba gian năm xưa xung quanh đài tưởng niệm vẫn c̣n
đó, nhắc nhớ về một thời đau thương nhưng anh hùng của dân
tộc.
Ngày 21/11 âm lịch hàng năm (tức ngày 26/12/1972), cả Khâm
Thiên hầu như nhà nào cũng có giỗ. Họ cùng nhau tưởng nhớ về
những người đă ra đi sau loạt B52 dữ dội, cùng nhau ôn lại
kư ức một thời đau thương và nh́n lại sức sống mănh liệt của
mỗi con người, mỗi gia đ́nh và đất nước.
Trà My |