|
Bài tường thuật của Trương
thị Phi Yến,
NhaTrang
Sau 30 tháng Tư 1975, lần lượt
nhiều cán bộ từ Tuy Ḥa đă kéo vào Nha Trang, rồi vào nhiều nơi trọng
yếu trong ṭan tỉnh Khánh Ḥa v́ họ đă có công với Giải phóng, thống
nhất đất nước. Bây giờ Giải Phóng thành công th́ họ tự cho cái đặc quyền
làm cấp chỉ huy cái đám dân Khánh Ḥa, đám Ngụy dân Ngụy quyền của tàn
dư Mỹ ngụy. Chúng tôi phải cúi đầu nghe thượng cấp chỉ đạo.
Được biết Tuy Ḥa, tỉnh Phú Yên, là
một cái nôi cán bộ tiên tiến tại Miền Trung, mà thời Nhu Diệm hay Thiệu
Kỳ phía Mỹ Ngụy đă khó đánh chiếm v́ hầu hết nhân dân ở đây đều theo
Giải Phóng dưới sự lănh đạo của Bác Hồ vĩ đại. Nhiều gia đ́nh có không
phải một hai mà có thể đến năm bảy liệt sĩ. Thành tích cách mạng sáng
chói v́ lập được chiến công chống Mỹ cứu nước, có nhiều đồng chí đă tập
kết [ra Bắc năm1954] rồi về lại để chỉ đạo cuộc chiến chống Mỹ
cứu nước.
Do quá khứ và thành tích cùng đề
cao đạo đức cách mạng mà các cán bộ Tuy Ḥa,
tỉnh Phú Yên khi đột nhập vào vùng đất
ph́ nhiêu Khánh Ḥa th́ họ được nể sợ. Do đó họ ngang nhiên chiếm cứ nhà
cửa của Ngụy quân ngụy quyền. Đôi khi họ muốn chiếm nhà của ai (có nhà
cũng đă theo Giải phóng) th́ họ qui trách nhà đó là thành phần Ngụy và
đẩy gia đ́nh đi kinh tế mới. Thế là lần lượt các bất động sản bị rơi vào
tay cán bộ Tuy Ḥa, mà cả những chức vụ then chốt cũng bị họ chiếm hết
trơn.
Các hảng xưởng đều bị chiếm.
Dân Khánh Ḥa bị áp bức, mà có ai
dám than óan v́ sợ bị báo cáo là có "lập trường chao đảo", không nhiệt
tâm với Giải Phóng th́ cả nhà có thể đi kinh tế mới luôn, các ông "trên"
quyết định như thế, th́ an ninh khu vực cũng nhất trí luôn.
Người dân Khánh Ḥa phải gánh chịu
nhiều bất công phải đi lao động, c̣n các quan cách mạng Tuy Ḥa th́ cứ
vinh thân ph́ gia mỗi ngày. Khi họ mới vào th́ nghèo rớt mùng tơi, nhưng
ít lâu sau th́ ai cũng có xe dream, quần áo mới.
Nguồn gốc tên tỉnh Phú Khánh
Ngay năm 1976, chính quyền quyết
định sát nhập 2 tỉnh Phú Yên (Tuy Ḥa) và
Khánh Ḥa (Nha Trang) thành tỉnh Phú
Khánh.
Do sự sát nhập nầy mà tiền thuế thu
được th́ dùng để phát triển Phú Yên, Tuy Ḥa, c̣n dân Khánh Ḥa không
được hưởng.
Tuy rằng cùng tỉnh Phú Khánh mà
người dân Tuy Ḥa vào Nha Trang th́ được, nhưng dân Khánh Ḥa mà ra thăm
bà con ở tỉnh Tuy Ḥa th́ bị đàn áp, có khi bị đánh chết bỏ, sinh mạng
dân Khánh Ḥa như con chó. Sự cố xảy ra như vậy mà không thấy cấp trên
ra chỉ thị giải quyết.
Tức nước vỡ bờ
Nhẫn nại chịu đựng như vậy trong
gần 14 năm, cho đến cuối năm 1989, nhân có một sự cố là một ông già (rất
hiền lành, rất thương con) gốc Nha Trang đi ra Tuy Ḥa thăm con gái lấy
chồng tại đây th́ bị dân Tuy Ḥa vây đánh giết chết. Chính quyền cho con
gái ông chở thây ông về Nha Trang (cốt để thị uy với dân Khánh Ḥa, nên
lấy đó làm gương).
Người xưa có câu "tức nước vỡ bờ",
sau vụ giết người nầy th́ xảy ra một án mạng khác: một người đàn bà gốc
Tuy Ḥa vào Khánh Ḥa mua đồ để đem về Tuy Ḥa bán kiếm lời th́ bà nầy
bị bí mật giết chết (do trả thù).
Thế là bạo động leo thang. Những vụ
giết người tại Khánh Ḥa lan rộng:
ngày ngày có xác công an, an ninh
khu vực hay nhân viên phường xă chết nằm trong bụi, thả trôi sông. Tuy
có nhiều người chết đó đây mà không có nghe tiếng súng, v́ các xác
thường bị đâm bằng dao nhỏ hay bị xiết cổ khi các nạn nhân đi trong đêm
tối. Một số tên công an bị gài bẫy, bị giết bằng độc dược. Cứ sáng ra
lại có thây ma cán bộ tại đường Độc Lập, đường Duy Tân hay Băi Dương,
trôi trên biển cũng có.
Không ai biết thủ phạm là ai. Có lẽ
là người dân tự động, chỉ cần một hai người là có thể thanh tóan một mục
tiêu trong âm thầm. Không có tổ chức, không có chỉ đạo.
Chính quyền tuy mạnh nhưng không
t́m ra tổ chức nào đă giết cán bộ, v́ thật ra không có tổ chức. Không có
tổ chức th́ có ai biết mà tố giác. Không có ai tố giác, cho nên chẳng
biết ai mà bắt.
Giải pháp tận gốc
Tháng 3 năm 1990, ṭa án nhân dân
tại Nha trang (không lệ thuộc vào chính quyền) được thành lập để giải
quyết t́nh trạng khẩn trương.
Ông Chánh án là người Khánh Ḥa,
thôn Trường Thạnh, xă Diên Thạnh, quận Diên Khánh
Ṭa tuyên bố tái lập an ninh bằng 2
quyết định
1. Người gốc Tuy Ḥa phải trở
về Tuy Ḥa
2. Ṭan bộ động sản (bàn ghế,
tủ kệ . . . ) của các công sở được chia ra làm hai
-
một nửa chia cho Phú Yên, Tuy Ḥa đem về xứ
-
một nửa là của Khánh Ḥa
Cán bộ, dân Tuy Ḥa vui mừng v́
được chia của, và tránh bị thanh tóan
Dân Khánh Ḥa th́ vui mừng v́ đuổi
được dân Tuy Ḥa về xứ, tuy rằng có mất chút của cũng phải chịu c̣n hơn
để họ ngồi trên đầu.
Thi hành quyết định của ṭa án: bàn
ghế tủ kệ . . . đến cây chổi quét nhà cũng chia hai. Tỉ như số ghế trong
trường học là 65 th́ 32 ghế giao cho dân Tuy Ḥa, 32 ghế để lại Khánh
Ḥa, c̣n cái ghế thứ 65 th́ chẻ đôi, một nửa giao cho Tuy Ḥa. Cho nên
dân Tuy Ḥa chở phân nữa bàn tủ ghế về xứ, đến phân nửa cái chổi họ cũng
chở luôn.
Chúng tôi lấy lại được chủ quyền
tỉnh Khánh Ḥa. Mừng hết lớn.
Từ năm 1990, tỉnh Khánh Ḥa lấy lại
tên cũ. Tên tỉnh Phú Khánh bị hủy bỏ.
Trương thị Phi Yến,
NhaTrang 1992 |
